Yeni ya da ikinci el bir araç aldınız; birkaç hafta sonra motor ışığı yanıyor, vites kutusu sarsıyor, servis “parça değişti, sorun çözüldü” diyor ama arıza geri geliyor. Bu durumda pek çok kişi ne yapacağını bilemiyor ya da yanlış bir adımla hak kaybına uğruyor. Bu yazıda ayıplı araç karşısında vatandaşın sahip olduğu hakları, delilin nasıl korunacağını ve dava sürecini aşama aşama anlatıyoruz.
Önce şunu belirleyin: Araç kimden alındı?
Uygulanacak kurallar, aracı kimden satın aldığınıza göre değişir:
- Bayiden, galeriden veya ticari amaçla satış yapan bir kişiden aldıysanız ve aracı kişisel kullanımınız için aldıysanız, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uygulanır. Bu, ikinci el araç alımlarında da geçerlidir; önemli olan satıcının bu işi meslek veya ticari faaliyet olarak yapmasıdır.
- Başka bir bireyden (iki özel kişi arasında) aldıysanız, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun ayıba karşı tekeffül hükümleri (m. 219 vd.) uygulanır. Burada alıcının aracı teslimden sonra makul sürede gözden geçirme ve fark ettiği ayıbı satıcıya bildirme külfeti (m. 223) çok daha sıkı uygulanır.
- Aracı şirketiniz adına veya ticari amaçla aldıysanız, tüketici sayılmazsınız; uyuşmazlık genel hükümlere ve Türk Ticaret Kanunu’na göre çözülür.
Bu yazıda ağırlıklı olarak en sık karşılaşılan durum olan tüketici satışlarını ele alıyoruz.
Ayıplı araç ne demektir?
6502 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre, sözleşmeye aykırı olan, satıcının bildirdiği veya teknik düzenlemesinde belirlenen niteliklere uymayan ya da kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydayı azaltan maddi eksiklikler içeren mal ayıplıdır. Araçlarda sık görülen örnekler: tekrarlayan motor ve şanzıman arızaları, aşırı yağ veya yakıt tüketimi, satışta söylenmeyen boya, değişen parça veya ağır hasar kaydı, kilometre düşürülmesi.
Ayıp “açık” olabilir (teslimde basit bir incelemeyle görülebilecek çizik, göçük gibi) veya “gizli” olabilir (ancak kullanım sırasında ortaya çıkan üretim hatası gibi). Uyuşmazlıkların çoğu gizli ayıplarla ilgilidir ve bunların varlığı ancak teknik incelemeyle ispat edilebilir. İşte bu yüzden delil tespiti çok önemlidir.
Hangi haklarınız var? Seçimlik haklar
6502 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre ayıplı mal satın alan tüketici şu dört haktan birini seçebilir:
- Aracı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme (bedel iadesi),
- Aracı tutup ayıp oranında bedelden indirim isteme,
- Aşırı masraf gerektirmiyorsa tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme,
- İmkân varsa aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme.
Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Bunlardan biriyle birlikte, ayıp yüzünden uğradığınız zararlar (çekici, ikame araç, kira gibi) için Türk Borçlar Kanunu’na göre tazminat da isteyebilirsiniz.
Kime karşı hangi hak? Sözleşmeden dönme ve bedelden indirim kural olarak yalnızca satıcıya karşı kullanılabilir. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değişim ise satıcıyla birlikte üretici veya ithalatçıya karşı da istenebilir; bu konuda üçü müteselsilen sorumludur (m. 11/2). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 26.03.2026 tarihli, E. 2025/4569, K. 2026/1645 sayılı kararında, tüketicinin ithalatçıya karşı sözleşmeden dönme seçimlik hakkının bulunmadığı, bu nedenle ithalatçıya yöneltilen bedel iadesi beyanının hukuki sonuç doğurmadığı ve seçimlik hakkı tüketmediği kabul edilmiş; aynı ithalatçıya karşı ayrıca açılan misli ile değişim davasının esastan incelenmesi gerektiği belirtilerek usulden ret kararı bozulmuştur. Yani yanlış kişiye yanlış talep yöneltmek, davanın reddine ve ciddi zaman kaybına yol açabilir.
Seçim bir kez yapılır. Seçimlik haklar yenilik doğuran haklardır ve kullanılmakla tükenir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 21.09.2023 tarihli, E. 2023/389, K. 2023/2348 sayılı kararında, dava sırasında sözleşmeden dönme ve bedel iadesini açıkça seçen tüketicinin sonradan misli ile değişim isteyemeyeceği kabul edilmiş ve karar onanmıştır. Bu yüzden hangi hakkı seçeceğinize, aracın bugünkü piyasa değeri ve pratik ihtiyaçlarınız da düşünülerek baştan karar verilmelidir.
Onarım hakkını kullandıysanız: Tekrarlayan arızalar
Pek çok kişi ilk aşamada aracı servise bırakır; bu, onarım hakkının kullanılması anlamına gelir. Kanun’un 56. maddesine göre, onarım hakkını kullanan tüketici; aracın garanti süresi içinde tekrar arızalanması, azami tamir süresinin aşılması veya tamirin mümkün olmadığının anlaşılması hâllerinde diğer seçimlik haklarını (dönme, indirim, değişim) kullanabilir ve satıcı bu talebi reddedemez. Garanti Belgesi Yönetmeliği’ne göre de garanti süresi içinde aynı arızanın ikiden fazla tekrarlanması, farklı arızaların dörtten fazla meydana gelmesi veya farklı arızaların toplamının altıyı geçmesi ve bu arızaların araçtan yararlanamamayı sürekli kılması gibi durumlar bu hakkı doğurur. Bu nedenle her servis girişinde iş emri ve servis formu almanız, ileride ispat bakımından kritik öneme sahiptir.
1. aşama: Belgeleri toplayın ve satıcıya bildirin
- Satış sözleşmesi, fatura veya noter satış senedi, garanti belgesi, ekspertiz raporu (varsa) ve ilan ekran görüntülerini saklayın.
- Her servis girişinde iş emri, arıza tespit formu ve teslim tutanağı isteyin; arızayı mümkünse video ile kaydedin.
- Ayıbı fark eder etmez satıcıya yazılı bildirimde bulunun ve seçtiğiniz hakkı açıkça belirtin. Noter ihtarnamesi veya KEP gibi tarih ve içeriği ispat edilebilir bir yol tercih edin. Bu ihtar, ileride faiz başlangıcı ve temerrüt bakımından da önem taşır.
2. aşama: Delil tespiti
Aracın ayıplı olduğunu ispat yükü kural olarak tüketicidedir. Ancak araç kullanılmaya devam ettikçe, onarıldıkça veya parça değiştikçe ayıbın kaynağını göstermek zorlaşır; satıcı da arızanın “kullanım hatasından” kaynaklandığını savunur. Bu riski azaltmanın yolu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400 ve devamı maddelerinde düzenlenen delil tespitidir.
- Delil tespiti, dava açılmadan önce ya da dava sırasında istenebilir. Hukuki yarar, delilin kaybolma veya değişme tehlikesi bulunması ya da tespitin başka bir sebeple gerekli olmasıyla ortaya konur.
- Dava açılmadan önce yapılan başvuru, esas davaya bakacak mahkemeye ya da aracın bulunduğu yer mahkemesine (tüketici satışlarında tüketici mahkemesine) yapılır.
- Mahkeme, konusunda uzman bir makine mühendisi bilirkişi görevlendirir; bilirkişi aracı inceler, arızanın türünü, üretimden mi yoksa kullanımdan mı kaynaklandığını ve onarımla giderilip giderilemeyeceğini raporlar.
- Tespitin karşı tarafa bildirilmesi ve ona da itiraz imkânı tanınması önemlidir. Karşı tarafın yokluğunda yapılan tespitlere sonradan itiraz edilebilir ve mahkeme yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Delil tespiti tek başına davayı kazandırmaz; raporun yeterli ve denetime elverişli olması gerekir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 24.11.2020 tarihli, E. 2020/7343, K. 2020/6974 sayılı kararında, tüketici mahkemesinden alınan delil tespiti raporu ve sonrasında alınan bilirkişi raporunda bir yandan test sürüşünde arıza görülmediği, öte yandan video kayıtlarına ve servis kayıtlarına dayanılarak gizli ayıp bulunduğu sonucuna varıldığı belirtilmiş; bu çelişkili raporun hüküm kurmaya elverişli olmadığı ve konusunda uzman yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınması gerektiği gerekçesiyle karar bozulmuştur. Bu karar, servis kayıtlarının ve videoların değerli olduğunu, ancak teknik incelemenin de sağlam yapılması gerektiğini gösterir.
3. aşama: Hakem heyeti, arabuluculuk veya dava
Tüketici uyuşmazlıklarında hangi yolun izleneceği, uyuşmazlığın değerine bağlıdır:
- Tüketici hakem heyeti: Ticaret Bakanlığı’nın her yıl belirlediği parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda başvuru zorunludur. Başvuru ücretsizdir ve e-Devlet üzerinden yapılabilir. Araç bedelleri çoğu zaman bu sınırı aşar; ancak küçük tutarlı bedel indirimi veya onarım masrafı talepleri hakem heyetine gidebilir.
- Arabuluculuk: Hakem heyeti sınırını aşan uyuşmazlıklarda, tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 s.K. m. 73/A). Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanırsa tutanak ilam niteliğinde belge hâline gelir; anlaşma olmazsa son tutanakla dava açılır.
- Tüketici mahkemesi: Dava, tüketicinin yerleşim yeri veya tüketici işleminin yapıldığı yer tüketici mahkemesinde (bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde tüketici mahkemesi sıfatıyla) açılabilir. Dava dilekçesinde seçilen hak, davalılar (satıcı, üretici, ithalatçı) ve talep açıkça yazılmalıdır.
Yargılama sırasında mahkeme genellikle yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırır; bedel iadesi seçildiyse aracın kullanımından kaynaklanan değer kaybının mahsubu, faiz başlangıcı ve aracın iadesi gibi konular da tartışılır. Karara karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, belirli parasal sınırın üzerindeki kararlarda Yargıtay’a temyiz yolu açıktır.
Süreleri kaçırmayın
6502 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre, ayıplı maldan sorumluluk, daha uzun bir süre öngörülmedikçe ayıp sonradan ortaya çıksa bile malın tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse (örneğin kilometre bilerek düşürülmüşse) bu süre uygulanmaz. Garanti süresi de yeni araçlarda kanunen en az iki yıldır. Servis süreçleri uzadığı için birçok kişi bu süreyi farkında olmadan geçirir; arıza tekrarlamaya başladığında süreyi hesaplamak ilk iş olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Arızaları sözlü olarak bildirip yazılı kayıt almamak,
- Bedel iadesini ithalatçıdan veya yalnızca üreticiden istemek,
- Dava sırasında seçimlik hakkı belirsiz bırakmak veya sonradan değiştirmeye çalışmak,
- Delil tespiti yaptırmadan aracı özel bir serviste onartıp ayıbın izini kaybettirmek,
- Satıcının teklif ettiği küçük bir ödeme karşılığında “tüm haklarımdan feragat ediyorum” yazan bir belgeyi incelemeden imzalamak.
Sonuç
Ayıplı araç uyuşmazlıklarında başarı, büyük ölçüde ilk haftalarda atılan adımlara bağlıdır: Doğru kanunun belirlenmesi, servis kayıtlarının toplanması, satıcıya yazılı bildirim, zamanında delil tespiti ve doğru kişiye doğru seçimlik hakkın yöneltilmesi. Hangi hakkı seçeceğiniz geri dönülmez bir karar olduğundan, ihtarname göndermeden veya davaya karar vermeden önce dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz hak kaybını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Yazıda anılan mevzuat ve kararlar 13.11.2026 tarihi itibarıyla kontrol edilmiştir.