İş güvencesi, belirli koşulları taşıyan işçilerin iş sözleşmesinin ancak geçerli bir sebebe dayanılarak feshedilebilmesini sağlar. Geçerli sebep olmadan işten çıkarılan işçi, işe iade talep edebilir. Bu yazıda işe iade davasının şartlarını, sürelerini ve sonuçlarını hem işçi hem işveren açısından özetliyoruz.
Kimler iş güvencesinden yararlanır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesine göre aşağıdaki koşulları birlikte taşıyan işçiler iş güvencesi kapsamındadır:
- İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması,
- İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz),
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması,
- İşçinin işletmenin bütününü yöneten işveren vekili konumunda olmaması.
Geçerli sebep nedir?
İşveren, feshi işçinin yeterliliğinden (ör. performans düşüklüğü), davranışlarından (ör. işe geç gelme, talimatlara uymama) ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden (ör. ekonomik daralma, yeniden yapılanma) kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Fesih yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin şekilde belirtilmelidir. Davranış veya verimle ilgili fesihlerde, işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz.
Feshin son çare olması ilkesi
Yargıtay uygulamasında fesih, işveren açısından son çare olmalıdır; işçinin başka bir pozisyonda çalıştırılması, eğitim verilmesi veya disiplin yaptırımı gibi daha hafif önlemler mümkünse önce bunlara başvurulması beklenir. Bununla birlikte Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 10.02.2025 tarihli ve E. 2024/14265, K. 2025/1325 sayılı kararında, bu ilkeye uyulup uyulmadığının ispatı noktasında yükümlülüğün doğrudan ve tamamen işverene yükletilmesinin doğru olmadığını ve soyut biçimde ilkeye aykırılıktan söz edilemeyeceğini belirtmiştir.
Süreler: önce arabulucu, sonra dava
İş Kanunu’nun 20. maddesine göre işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırılması işe iade hakkını ortadan kaldırır.
Davanın sonuçları
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İş Kanunu’nun 21. maddesine göre işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa işçiye en az dört aylık, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder. Ayrıca işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir.
İşverenler için öneriler
- Performans ve disiplin süreçlerini yazılı olarak kayıt altına alın.
- Davranış ve verimle ilgili fesihlerden önce işçinin savunmasını alın.
- Ekonomik sebeplere dayalı fesihlerde işletme kararını, uygulama tutarlılığını ve feshin kaçınılmazlığını belgeleyin.
Sonuç
İşe iade davaları kısa ve hak düşürücü sürelere tabidir. İşçiler fesih bildirimini aldıkları anda, işverenler ise fesih kararı vermeden önce hukuki destek almalıdır. Doğru kurgulanmış bir fesih süreci, işveren açısından ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önemli bir kısmını önler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.