Kiraya veren ile kiracı arasındaki uyuşmazlıkların büyük bölümü iki konuda toplanır: kira bedelinin ne kadar olacağı ve kiracının hangi durumlarda tahliye edilebileceği. Bu yazıda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde kira tespit ve tahliye davalarının temel kurallarını özetliyoruz.
Kira artışının sınırı
Yenilenen kira dönemlerinde kira bedelindeki artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez (TBK m. 344). Sözleşmede bundan daha yüksek bir artış öngörülmüşse, aşan kısım geçersizdir.
Beş yıldan uzun kira ilişkilerinde kira tespiti
Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde, her beş yılın sonunda ve izleyen kira yılında yeni kira bedeli; hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki değişim, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete göre belirlenir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 11.12.2024 tarihli ve E. 2024/93, K. 2024/4260 sayılı kararında, bilirkişi raporuyla belirlenen emsal kira bedelinden yüzde 5 ile yüzde 20 arasında bir oranda hakkaniyet indirimi yapılarak karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Uygulamada mahkemeler, eski kiracı lehine çoğunlukla yüzde 10 civarında bir indirim uygulamaktadır.
Kira tespit davası ne zaman açılmalı?
Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir. Ancak mahkemenin belirleyeceği yeni kira bedelinin, izleyen kira döneminin başından itibaren geçerli olması için davanın yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması ya da bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağına ilişkin yazılı bildirimde bulunulması gerekir (TBK m. 345). Bu koşullar sağlanmazsa karar, ancak bir sonraki kira döneminden itibaren etkili olur.
Kiraya veren hangi durumlarda tahliye isteyebilir?
- İhtiyaç: Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut ya da işyeri ihtiyacı (TBK m. 350). Dava, belirli süreli sözleşmelerde sürenin sonundan itibaren bir ay içinde açılmalıdır. Yargıtay, ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olmasını ve yargılama süresince devam etmesini aramaktadır.
- Yeniden inşa veya esaslı onarım: Bu işler sırasında kiralananın kullanımının imkânsız olması (TBK m. 350).
- Yazılı tahliye taahhüdü: Kiracının, kiralananın tesliminden sonra verdiği yazılı tahliye taahhüdü (TBK m. 352).
- İki haklı ihtar: Kiracının bir kira yılı içinde kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olması. Bu durumda dava, ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde açılmalıdır (TBK m. 352).
- On yıllık uzama süresinin dolması: On yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla sebep göstermeksizin sözleşmeyi sona erdirebilir (TBK m. 347).
Kiracılı bir taşınmazı satın alan yeni malik
Konut veya çatılı işyerini sonradan edinen yeni malik, ihtiyacı varsa iki yoldan birini seçebilir: sözleşme süresinin sonunda bir ay içinde dava açmak veya edinme tarihinden itibaren bir ay içinde kiracıya yazılı bildirimde bulunarak edinmeden itibaren altı ay sonra dava açmak (TBK m. 351). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 11.03.2025 tarihli ve E. 2025/1060, K. 2025/1497 sayılı kararında, davanın altı ay dolar dolmaz açılmasının şart olmadığını, sözleşme sonuna kadar açılabileceğini; ancak bir aylık bildirim şartının sonradan giderilemeyeceğini vurgulamıştır.
Dava öncesi zorunlu arabuluculuk
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilebilir. İcra takibi yoluyla tahliye talepleri ise bu zorunluluğun dışındadır.
Sonuç
Kira davalarında süreler kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir; bir günlük gecikme bile hak kaybına yol açabilir. Gerek kiraya verenlerin gerekse kiracıların, ihtarname göndermeden veya dava açmadan önce süreleri ve şartları bir avukatla birlikte değerlendirmesi önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.